Po utracie pracy w Niemczech istotne jest ustalenie, czy przysługuje Państwu Arbeitslosengeld I, czy Bürgergeld. Nasza pomoc polega na obliczeniu okresów składkowych, ocenie dokumentów po zakończeniu zatrudnienia i poprowadzeniu sprawy tak, aby wniosek o zasiłek dla bezrobotnych trafił do właściwego urzędu na właściwej podstawie prawnej.
Dla Polaków różnica między świadczeniem ubezpieczeniowym a pomocą socjalną ma realne znaczenie. Od niej zależą wysokość wypłaty, wymagane dokumenty, obowiązek meldunku oraz możliwość pobierania świadczenia po powrocie do kraju. W praktyce przejmujemy analizę tych elementów i wyjaśniamy, co wynika z decyzji urzędu.
Zasiłek dla bezrobotnych nie jest jednym świadczeniem. System rozdziela Arbeitslosengeld I, oparte na wcześniejszym ubezpieczeniu od bezrobocia, oraz Bürgergeld, które zabezpiecza minimum egzystencjalne, gdy własne środki nie wystarczają. Dla obywateli UE, w tym dla Polaków, podstawowe zasady są wspólne, ale przy Bürgergeld urząd dokładnie bada legalność pobytu i związek z tym krajem.
Arbeitslosengeld I wynika z SGB III, czyli trzeciej księgi niemieckiego kodeksu socjalnego. Bürgergeld, dawniej ALG II albo Hartz IV, opiera się na SGB II i jest finansowane z budżetu państwa. Różnica nie jest teoretyczna, bo od niej zależą zarówno właściwy organ, jak i sposób obliczenia świadczenia.
| Świadczenie | Podstawa | Typowa sytuacja | Organ | Co to daje Państwu |
| Arbeitslosengeld I | SGB III i ubezpieczenie od bezrobocia | utrata pracy po okresach składkowych | Agentur für Arbeit | wypłatę powiązaną z wcześniejszym dochodem netto oraz opłacanie składek zdrowotnych, pielęgnacyjnych i emerytalnych |
| Bürgergeld | SGB II i pomoc socjalna | brak środków utrzymania mimo zdolności do pracy | Jobcenter | zabezpieczenie minimum egzystencjalnego oraz uwzględnienie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego |
Podział na te dwa świadczenia porządkuje dalsze działania. Jeżeli mają Państwo historię ubezpieczenia i odprowadzonych składek, zaczynamy od ALG I. Jeżeli składek brakuje albo dochód gospodarstwa domowego spada poniżej poziomu utrzymania, analizujemy Bürgergeld i dokumenty wymagane przez Jobcenter.
Prawo do ALG I zależy przede wszystkim od historii ubezpieczenia, a nie od samego faktu bezrobocia. Dla wielu osób kluczowe jest pytanie, ile trzeba przepracować, żeby dostać zasiłek. Odpowiedź zwykle można ustalić po analizie świadectw pracy, pasków płacowych i przebiegu zatrudnienia.
Arbeitslosengeld I przysługuje zasadniczo wtedy, gdy w ostatnich 30 miesiącach mają Państwo co najmniej 12 miesięcy okresów składkowych, czyli miesięcy, za które opłacano składki na ubezpieczenie od bezrobocia. Ten minimalny staż nazywa się okresem uprawniającym, po niemiecku Anwartschaftszeit. Przy krótkoterminowych umowach, zwykle krótszych niż 14 tygodni każda, prawo może powstać wcześniej, niekiedy już po 6 miesiącach pracy.
Warunkiem pozostaje także rejestracja jako osoba bezrobotna oraz gotowość do podjęcia pracy. Jeżeli chcą Państwo połączyć okresy pracy z innych państw UE z zatrudnieniem w tym państwie, ostatni stosunek pracy objęty systemem powinien być wykonywany na jego terytorium. Po osiągnięciu wieku emerytalnego oraz przy pobieraniu emerytury ALG I co do zasady nie przysługuje.
Okres składkowy, po niemiecku Beitragszeit, nie zawsze ogranicza się do dokumentów z jednego kraju. Dla Polaków pracujących wcześniej w Polsce albo w innym państwie UE często można doliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia, ale urząd bada ciągłość i właściwą sekwencję zatrudnienia. W naszej praktyce właśnie tu najczęściej pojawia się różnica między decyzją prawidłową a zbyt wąską oceną sprawy przez urząd.
Jeżeli historia zatrudnienia obejmuje kilka państw, bierzemy pod uwagę nie tylko długość pracy, lecz także rodzaj umowy, moment rozwiązania stosunku pracy i dokumenty potwierdzające ubezpieczenie. Taka analiza pozwala ustalić, czy świadczenie dla obywateli UE powinno zostać przyznane od razu, czy potrzebne jest uzupełnienie akt.
Bürgergeld wchodzi w grę wtedy, gdy nie przysługuje ALG I albo gdy jego wysokość nie pozwala na samodzielne utrzymanie gospodarstwa domowego. Świadczenie ma charakter socjalny, więc urząd bada nie tylko zdolność do pracy, lecz także sytuację życiową, dochody i miejsce pobytu. Dla osób pytających, jak dostać socjal po utracie pracy, to właśnie ten tryb jest najczęściej właściwy.
Bürgergeld przysługuje osobie zdolnej do pracy, która nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie bytu i jest zameldowana w Niemczech. Meldunek ma tu znaczenie podstawowe. Jeżeli pytają Państwo, czy świadczenie jest możliwe bez meldunku, odpowiedź najczęściej brzmi nie, ponieważ Jobcenter oczekuje potwierdzenia pobytu i danych gospodarstwa domowego.
Ograniczenia dotyczą również osób przebywających na terytorium tego kraju wyłącznie w celu poszukiwania pracy zarobkowej. W przypadku obywateli UE urząd sprawdza, czy istnieje rzeczywisty związek z lokalnym rynkiem pracy albo inna podstawa pobytu niż samo szukanie zatrudnienia. Sam fakt obywatelstwa UE nie wystarcza jeszcze do uzyskania Bürgergeld.
Wysokość świadczenia odpowiada jego charakterowi. Arbeitslosengeld I nawiązuje do wcześniejszych zarobków, natomiast Bürgergeld opiera się na ustawowej stawce podstawowej, czyli Regelsatz, oraz na ocenie sytuacji domowej. Ta różnica ma znaczenie także wtedy, gdy porównują Państwo świadczenie w Niemczech z potocznym określeniem kuroniówka.
ALG I wynosi co do zasady 60 procent średniego dochodu netto z ostatnich 12 miesięcy, a dla osób mających dzieci 67 procent. Znaczenie ma także to, że wraz z wypłatą urząd odprowadza składki na ubezpieczenie zdrowotne, pielęgnacyjne i emerytalne. Przy ustalaniu podstawy liczy się średni dochód, więc pojedynczy ostatni pasek płacowy nie pokazuje jeszcze przyszłej wypłaty.
Czas pobierania świadczenia zależy od wieku i długości okresów składkowych. W praktyce najczęściej mieści się między 6 a 12 miesiącami, a przy dłuższym stażu może być dłuższy. Właśnie dlatego odpowiedź na pytanie, jak długo trwa wypłata zasiłku, warto zawsze oprzeć na pełnej historii zatrudnienia.
Bürgergeld nie oblicza się na podstawie wcześniejszej pensji. Podstawą jest Regelsatz dla danej sytuacji rodzinnej oraz ocena kosztów utrzymania, w tym mieszkania, dlatego Jobcenter żąda danych o czynszu, rachunkach i domownikach. Regelsatz jest aktualizowany ustawowo, więc konkretna kwota zależy od roku oraz składu rodziny.
Jeżeli kończy się ALG I, Bürgergeld bywa kolejnym etapem zabezpieczenia. Wtedy warto sprawdzić, czy urząd prawidłowo ujął cały skład gospodarstwa domowego i czy uwzględnił dokumenty potwierdzające rzeczywiste koszty utrzymania.
Wniosek o zasiłek dla bezrobotnych w Niemczech trzeba skierować do właściwego organu i od razu uzupełnić wymaganymi dokumentami. Prawidłowo przygotowany wniosek może skrócić postępowanie, ograniczyć dodatkową korespondencję i pozwolić szybciej ustalić prawo do świadczenia. Sama rejestracja nie zastępuje jednak analizy dokumentów po rozwiązaniu umowy.
Przy ALG I właściwa jest Bundesagentur für Arbeit, czyli federalna agencja pracy, działająca lokalnie jako Agentur für Arbeit. Rejestracji można dokonać przez internet albo telefonicznie, ale ostatecznie liczy się pełna dokumentacja dotycząca zatrudnienia i zakończenia pracy. Procedura zwykle obejmuje:
Jeżeli dokument rozwiązujący umowę zawiera nieprecyzyjne sformułowania, urząd może badać, czy nie doszło do zawinionego doprowadzenia do bezrobocia. Wtedy istotna staje się nie tylko treść wniosku, lecz także treść samego porozumienia z pracodawcą.
Przy Bürgergeld właściwy jest Jobcenter, a podstawę stanowi Hauptantrag HA, czyli główny formularz wniosku. Do wniosku zwykle dołącza się:
W zależności od składu rodziny potrzebne bywają także załączniki dotyczące partnera albo dzieci, w szczególności Anlage WEP oraz Anlage KI. Prawidłowe dobranie formularzy może usprawnić rozpoznanie sprawy, bo urząd od razu widzi, kogo obejmuje wspólne gospodarstwo domowe.
Jeżeli chcą Państwo, abyśmy przed złożeniem wniosku sprawdzili komplet dokumentów, sposób liczenia okresów składkowych i ryzyko odmowy, prosimy przekazać dokumenty do analizy.
Na wynik sprawy wpływa nie tylko urząd, lecz także sposób zakończenia zatrudnienia i reakcja na decyzję administracyjną. W praktyce znaczenie mają porozumienia rozwiązujące, brak wypłaty pensji, eksport zasiłku do Polski i termin odwołania. Właśnie te elementy najczęściej decydują, czy sprawa kończy się wypłatą, czy sporem z urzędem.
Samodzielne wypowiedzenie umowy albo podpisanie porozumienia rozwiązującego, po niemiecku Aufhebungsvertrag, może spowodować czasową blokadę wypłaty ALG I. Dlatego przed podpisem warto ocenić, czy treść dokumentu uzasadnia rozwiązanie stosunku pracy z ważnego powodu. Dla Polaków wracających do kraju możliwe bywa także dalsze pobieranie świadczenia na warunkach niemieckich, ale wymaga to wcześniejszej wizyty w urzędzie i uzyskania formularza U2.
Od decyzji odmownej albo zaniżającej świadczenie można się odwołać. Termin biegnie od doręczenia decyzji, więc analiza nie powinna czekać. W sprawie oceniamy podstawę prawną, wyliczenie urzędu i kompletność akt, a następnie przygotowujemy stanowisko oparte na SGB II albo SGB III.
Brak wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę nie zawsze zamyka drogę do świadczeń. Jeżeli stosunek pracy formalnie trwa, ale pracodawca nie płaci, w określonych sytuacjach można ubiegać się o Arbeitslosengeld, a przy niewypłacalności pracodawcy wchodzi w grę także Insolvenzgeld. Taka sprawa wymaga równoczesnej oceny prawa pracy i prawa socjalnego, bo jeden dokument złożony zbyt późno może zmienić wynik całego postępowania.
W ramach prowadzenia sprawy obejmujemy:
Jeżeli potrzebują Państwo oceny prawa do Arbeitslosengeld, Bürgergeld albo pomocy po decyzji odmownej, mogą Państwo skontaktować się z naszą kancelarią.
Po utracie pracy najpierw ustalają Państwo, czy przysługuje Arbeitslosengeld I, czyli świadczenie z ubezpieczenia, czy Bürgergeld, czyli pomoc socjalna zależna od sytuacji życiowej i dochodów gospodarstwa domowego. Prawo do ALG I powstaje zwykle po przepracowaniu co najmniej 12 miesięcy składkowych w ostatnich 30 miesiącach, po rejestracji jako osoba bezrobotna i przy gotowości do podjęcia pracy. Wysokość ALG I wynosi zazwyczaj 60 proc. średniego dochodu netto, a dla osób z dziećmi 67 proc. Z kolei Bürgergeld obejmuje ustawową stawkę podstawową oraz ocenę kosztów utrzymania i wymaga meldunku. Wniosek składają Państwo do właściwego urzędu: ALG I do Agentur für Arbeit, a Bürgergeld do Jobcenter, dołączając komplet dokumentów dotyczących zatrudnienia, wynagrodzenia, meldunku i sytuacji rodzinnej. Szczególną ostrożność warto zachować przy wypowiedzeniu, porozumieniu rozwiązującym, odwołaniu od decyzji i eksporcie zasiłku do Polski, bo te elementy często decydują o przyznaniu świadczenia i terminie wypłaty.
Proszę dołączyć kopię dokumentu tożsamości, potwierdzenie meldunku, dowód wysokości czynszu, umowę o pracę lub wypowiedzenie, wyciągi bankowe z ostatnich 3 miesięcy oraz załączniki dotyczące partnera i dzieci.
Tymczasową blokadę może wywołać m.in. podpisanie porozumienia rozwiązującego (Aufhebungsvertrag) lub samodzielne wypowiedzenie bez ważnej przyczyny; przed podpisem warto ocenić ryzyko zasiłkowe.
Możliwe jest eksportowanie zasiłku na warunkach niemieckich, ale wymaga wcześniejszej wizyty w urzędzie i uzyskania formularza U2; decyzja zależy od urzędu i okoliczności sprawy.